Thóp trẻ sơ sinh: khi nào đóng, khi nào cần lo lắng

Thóp trẻ sơ sinh là gì và vì sao bố mẹ không cần quá lo lắng?

Lần đầu chạm nhẹ lên đỉnh đầu con, nhiều bố mẹ giật mình khi cảm nhận một vùng mềm, đôi khi còn phập phồng theo nhịp tim. Liệu chỗ mềm ấy có nguy hiểm không? Mình có lỡ tay làm tổn thương con không? Đây là nỗi băn khoăn rất thường gặp, và thóp trẻ sơ sinh chính là điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng nhất trong những tháng đầu đời của bé.

Tin vui là thóp là một cấu trúc hoàn toàn bình thường và cần thiết cho sự phát triển của bé. Hiểu đúng về thóp sẽ giúp bố mẹ biết khi nào yên tâm, khi nào cần chú ý để đưa con đi khám kịp thời.

Thóp trẻ sơ sinh là gì?

Hộp sọ của bé sơ sinh không phải là một khối xương liền mạch, mà được tạo thành từ nhiều mảnh xương rời chưa khép kín hoàn toàn. Tại những vị trí các mảnh xương này gặp nhau, có những khoảng mềm được màng xơ chắc chắn che phủ — đó chính là thóp, dân gian hay gọi là "mỏ ác".

Thóp trẻ sơ sinh tồn tại với hai vai trò quan trọng. Thứ nhất, nó cho phép đầu bé thay đổi hình dạng linh hoạt khi chui qua đường sinh, giúp cuộc sinh diễn ra an toàn hơn. Thứ hai, và quan trọng hơn cả, thóp tạo khoảng không gian để não bộ của bé tiếp tục lớn lên nhanh chóng trong những năm đầu đời — giai đoạn não phát triển mạnh mẽ nhất.

Các loại thóp và thời điểm đóng

Bé sơ sinh thường có hai thóp chính mà bố mẹ có thể nhận biết.

Thóp trước

Thóp trước (còn gọi là mỏ ác) là thóp lớn nhất, nằm ở 1/2 trước của đầu, có hình thoi hoặc gần giống viên kim cương. Đây là thóp mà bố mẹ dễ sờ thấy và cũng dễ lo lắng nhất. Thóp trước thường khép kín dần và đóng hẳn trong khoảng từ 7 đến 18 tháng tuổi, một số bé có thể kéo dài đến khoảng 24 tháng vẫn nằm trong giới hạn bình thường.

Thóp sau

Thóp sau nhỏ hơn nhiều, nằm ở phía sau đỉnh đầu, có hình tam giác. Vì kích thước nhỏ nên nhiều bố mẹ thậm chí không để ý đến. Thóp sau thường đóng rất sớm, trong khoảng 2 tháng đầu.

Việc thời điểm đóng thóp dao động khá rộng giữa các bé là hoàn toàn bình thường. Mỗi em bé có nhịp phát triển riêng, nên bố mẹ không cần so sánh con mình với bé khác.

Thóp trẻ sơ sinh bình thường trông như thế nào?

Một thóp khỏe mạnh thường phẳng hoặc hơi cong nhẹ, mềm mại khi chạm vào. Đôi khi bố mẹ sẽ thấy thóp phập phồng nhẹ nhàng theo nhịp tim của bé — điều này hoàn toàn bình thường, chỉ là phản ánh mạch đập bên dưới chứ không phải dấu hiệu nguy hiểm.

Bố mẹ cũng không cần sợ chạm vào vùng thóp. Phía dưới lớp da và màng xơ chắc chắn ấy, não bộ của bé được bảo vệ khá tốt. Việc gội đầu, lau nhẹ, vuốt ve vùng đầu cho bé một cách nhẹ nhàng là hoàn toàn an toàn.

Khi nào thóp đóng — và đóng sớm hay muộn có sao không?

Thời điểm đóng thóp là một trong những điều khiến bố mẹ băn khoăn nhất. Nhìn chung, miễn là bé phát triển tốt, tăng cân đều, vòng đầu tăng trưởng hợp lý thì thời điểm đóng thóp xê dịch đôi chút không đáng ngại. Tuy nhiên, có hai tình huống đáng lưu tâm.

Thóp đóng quá sớm

Nếu các mảnh xương sọ khép lại quá sớm, đầu bé có thể phát triển theo hình dạng bất thường và đôi khi hạn chế không gian cho não lớn lên. Tình trạng này cần được bác sĩ đánh giá để theo dõi sự phát triển vòng đầu và hình dạng đầu của bé.

Thóp đóng quá muộn hoặc thóp quá rộng

Ngược lại, thóp trẻ sơ sinh đóng quá muộn hoặc có kích thước rộng bất thường đôi khi có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe như thiếu vitamin D (còi xương), suy giáp bẩm sinh hoặc một số tình trạng khác. Đây là lý do các mốc khám sức khỏe định kỳ rất quan trọng, vì bác sĩ sẽ theo dõi thóp cùng với cân nặng, chiều cao và vòng đầu của bé.

Những dấu hiệu bất thường ở thóp cần chú ý

Bên cạnh thời điểm đóng, hình dạng của thóp cũng cung cấp nhiều thông tin về sức khỏe của bé.

Thóp phồng căng

Một thóp phồng lên, căng cứng và không xẹp xuống ngay cả khi bé bình tĩnh, được bế thẳng đứng, có thể là dấu hiệu áp lực bên trong hộp sọ tăng cao. Khi thóp phồng đi kèm sốt, nôn ói, lừ đừ hoặc co giật, bố mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Lưu ý rằng thóp hơi nhô lên khi bé khóc to, ho, rặn hoặc khi nằm thường chỉ là phản ứng tạm thời và sẽ trở lại bình thường khi bé yên — điều này không đáng lo.

Thóp lõm xuống

Thóp lõm sâu xuống thường là dấu hiệu bé bị thiếu nước (mất nước), hay gặp khi bé bị tiêu chảy, nôn ói nhiều hoặc bú không đủ. Nếu thấy thóp lõm kèm theo bé tiểu ít, môi khô, quấy khóc không ra nước mắt, bố mẹ nên cho bé bú nhiều hơn và đưa đi khám sớm.

Chăm sóc vùng thóp đúng cách

Chăm sóc thóp trẻ sơ sinh thực ra rất đơn giản và không cần quá kiêng khem:

• Cứ gội đầu, vệ sinh vùng đầu cho bé nhẹ nhàng và đều đặn như bình thường.
• Khi bế bé, hãy nâng đỡ đầu và cổ cẩn thận, đặc biệt với trẻ nhỏ chưa cứng cổ.
• Tránh để bé bị va đập mạnh vào vùng đầu, nhưng cũng không cần lo lắng thái quá khi chạm nhẹ.
• Đảm bảo bé bú đủ, được bổ sung vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ để xương phát triển khỏe mạnh.
• Cho bé nằm và chơi ở nhiều tư thế khác nhau trong ngày để hỗ trợ đầu phát triển cân đối.

Khi nào cần gặp chuyên gia?

Phần lớn các trường hợp liên quan đến thóp đều bình thường, nhưng bố mẹ nên đưa bé đi khám sớm khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Thóp phồng căng kéo dài ngay cả khi bé bình tĩnh, đặc biệt khi đi kèm sốt, nôn ói, lừ đừ hoặc co giật.
• Thóp lõm sâu kèm các dấu hiệu mất nước như tiểu ít, môi khô, khóc không có nước mắt.
• Thóp đóng quá sớm hoặc bố mẹ nhận thấy đầu bé có hình dạng bất thường.
• Thóp vẫn rộng và chưa có dấu hiệu khép lại khi bé đã lớn hơn nhiều so với mốc thông thường.
• Vòng đầu của bé tăng quá nhanh hoặc gần như không tăng theo thời gian.
• Bé chậm phát triển, bú kém, ít vận động so với độ tuổi.

Những dấu hiệu này không nhất thiết là điều nghiêm trọng, nhưng cần được chuyên gia đánh giá để yên tâm. Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa và duy trì các mốc khám sức khỏe định kỳ — đây là cách tốt nhất để theo dõi sự phát triển của con và phát hiện sớm bất kỳ điều gì cần lưu ý.

Câu hỏi thường gặp

Có được chạm hay gội đầu lên vùng thóp của bé không?

Hoàn toàn được. Phía dưới thóp là lớp màng xơ chắc chắn bảo vệ não bộ, nên việc gội đầu, lau và vuốt ve nhẹ nhàng là an toàn. Bố mẹ chỉ cần thao tác nhẹ tay và tránh ấn mạnh hay va đập vào vùng đầu.

Thóp phập phồng theo nhịp tim có bình thường không?

Có. Thóp nhịp nhàng phập phồng theo mạch đập là hiện tượng bình thường, phản ánh dòng máu lưu thông bên dưới. Đây không phải dấu hiệu bất thường nếu bé vẫn khỏe mạnh, ăn ngủ tốt.

Khi nào thóp trẻ sơ sinh đóng hoàn toàn?

Thóp sau thường đóng trong khoảng 6 tuần đến 2 tháng tuổi, còn thóp trước đóng muộn hơn, thường từ 12 đến 18 tháng, đôi khi kéo dài đến khoảng 24 tháng vẫn bình thường. Thời điểm này dao động khác nhau giữa các bé.

Thóp lõm có nguy hiểm không?

Thóp lõm thường là dấu hiệu bé thiếu nước, hay gặp khi bé tiêu chảy, nôn nhiều hoặc bú không đủ. Bố mẹ nên tăng cữ bú cho bé và đưa đi khám sớm nếu kèm theo các dấu hiệu mất nước khác như tiểu ít, môi khô, lừ đừ.

Thóp phồng lên khi bé khóc có sao không?

Thóp hơi nhô lên khi bé khóc, ho hoặc rặn thường chỉ là phản ứng tạm thời và sẽ trở lại bình thường khi bé yên. Điều đáng lo là khi thóp phồng căng kéo dài lúc bé đang bình tĩnh, đặc biệt nếu đi kèm sốt hay nôn ói — khi đó cần đưa bé đi khám ngay.